Slechts een jaar nadat President Obama is ingezworen, lijkt het politieke tij gekeerd in Amerika. De waarderingscijfers voor Obama zijn gedaald, in het maatschappelijke debat delven de democraten telkens het onderspit en vorige week ging een belangrijke Senaatszetel in een veilig gewaande staat naar de Republikeinen. Het zit Obama niet mee. Maar het zal voor Obama lastiger zijn om het tij te keren dan je misschien denkt. Obama’s huidige politieke lot is namelijk een direct resultaat van keuzes die hij in het verleden heeft gemaakt om president te worden.

Die keuzes worden helder als je ze vergelijkt met die van een andere democraat die president werd: Bill Clinton. Op het eerste oog lijkt de boodschap waarmee Clinton president werd erg op de boodschap van Obama . In economisch moeilijke tijden hamderde zij op de gevolgen van de laagconjunctuur op de gewone Amerikaan terwijl ze hun tegenstander neerzette als out of touch. Maar er is in ieder geval één fundamenteel verschil tussen de boodschap van Clinton en Obama. Clinton voerde ook een ideologische strijd tegen de republikeinen. Obama nauwelijks; hij voerde vooral een persoonlijke strijd tegen George W. Bush en John McCain.

Obama was een democraat, maar profileerde zich vooral als iemand die boven de twee partijen stond. Hij toonde zich strijdbaar, maar vooral wanneer hij in de verdediging werd gedrukt. En hij had het recept voor wat goed is voor Amerika, maar sprak vooral over wat slecht was voor Amerika.

In 2008 was deze keuze misschien verstandig. Door te polariseren op ideologisch terrein zou zijn overwinning misschien minder groot zijn. Maar het gevolg is dat zijn overwinning door Amerikanen niet werd gezien als een afwijzing van de Republikeinse ideologie. In plaats daarvan werd het gezien als een afkeuring van de machthebbers, die min of meer toevalligerwijs Republikeins waren.

Obama en democraten werden dus gekozen op persoonlijke kwaliteiten. Toen die niet bestand bleken tegen de hoge verwachtingen, kon Obama geen beroep doen op een ideologische mandaat. Nu Obama een jaar president is en ook verantwoordelijk wordt gehouden voor problemen die zijn voorgander heeft veroorzaakt, komt hij erachter dat de oude koers misschien is afgewezen maar er geen draagvlaak of overeenstemming is voor een nieuwe koers.

Kortom: change beloven is makkelijk. Change definiëren en bewerkstelligen is een heel stuk moeilijker. Dat ervaart Obama nu ook.

Victor Vlam | 25-01-2010 | debatblog | reageer!

Deze week hoorden we Obama, die nu een jaar president is, zijn eerste jaar in het Witte Huis analyseren met als voornaamste punt van zelfreflectie dat hij niet genoeg tot het Amerikaanse volk heeft gesproken: “If there’s one thing that I regret this year it is that we were so busy just getting stuff done and dealing with the immediate crises that were in front of us that I think we lost some of that sense of speaking directly to the American people.”

Dat is opvallend. Want is dit niet de Obama die zichzelf met legendarische speeches in de geschiedenisboekjes heeft gesproken zoals heel weinig anderen dat hebben gedaan? Is het niet de Obama die een wervelende campagne heeft gevoerd met subliem gebruik van social media? En is het ook niet de Obama die zoveel moeilijke dossiers heeft beetgepakt dat er – normaal gesproken – heel wat te speechen valt? Een korte analyse samen met Victor Vlam van Debatrix – die in 2008 campagne voerde voor Obama en McCain:

Heeft Obama – als beginnende president – echt weinig speeches gegeven direct gericht op het Amerikaanse volk?

“Nee. Obama heeft zeker niet minder speeches gegeven dan zijn drie directe voorgangers. Obama heeft een aantal grote speeches op primetime TV gehouden (gezondheidszorg, Afghanistan) en ook een aantal primetime persconferenties. Als je bedenkt dat die op alle grote Amerikaanse zenders tegelijk te zien zijn, heb je al snel een groot publiek van circa 20 miljoen kijkers. Bush maakte daar aanzienlijk minder gebruik van.”

Hebben z’n speeches aan kracht verloren nu hij als president concreter op inhoudelijke dossiers moet ingaan?

“De speeches van Obama zijn nog steeds krachtig. Maar een opvallend verschil is natuurlijk wel dat Obama – in vergelijking met zijn campagnespeeches – nu veel meer bezig is met het bijstellen van irreëel hoge verwachtingen. Dat is op het eerste gezicht strijdig met de kernboodschap van zijn campagne (Change we can believe in). Maar aan zijn retorisch talent lijkt het voorlopig niet te liggen.”

Waar is het idee van permanent campagnevoeren gebleven?

“Iedere Amerikaanse president zal permanent campagne voeren; Obama dus ook. De grote aantallen communicatiemedewerkers in dienst van het Witte Huis maken dat mogelijk. Maar een aantal vernieuwende initiatieven zijn niet van de grond gekomen. Zo wilde Obama via de restanten van zijn campagne organisatie (Organizing for America) niet alleen vóór de verkiezingen langs de deuren gaan en buurtfeesten organiseren, maar ook na de verkiezingen. Dit om Obama te steunen bij grote hervormingen. Waarom dit niet van de grond is gekomen? Waarschijnlijk omdat er bij verkiezingen een heel duidelijk doel is en bij het wetgevingsproces absoluut niet. Niemand kan immers aan het begin voorspellen hoe het eindproduct van een wetsvoorstel eruit ziet.”

Waarom zegt Obama dan dat hij zich te weinig tot het Amerikaanse volk heeft gericht?

“Politieke spin. Obama’s uitspraak doet me denken aan de PvdA die na de desastreuze Europese verkiezingen een half jaar geleden verklaarde dat ze helaas niet goed hun boodschap over hebben gebracht bij de kiezers. De PvdA verklaarde toen dat ze helaas niet goed hun boodschap over hebben gebracht bij de kiezers. Ik dacht bij mezelf: nee, de boodschap was gewoon niet erg goed. Maar erkennen dat je prioriteiten qua beleid niet goed lagen is best moeilijk; het verbeteren van de communicatie is daarentegen gemakkelijk. Als het tegenzit geven politici er dus bijna altijd de voorkeur aan om de communicatie aan te wijzen als schuldige. Feitelijk is het dus hetzelfde trucje dat Balkenende ook vaak gebruikt: de ontstane verwarring is niet zijn schuld.”

Victor Vlam | 22-01-2010 | debatblog | reageer!